Haber Detayı
02 Nisan 2021 - Cuma 15:38
 
Güzellik ve Yüce Bahsi - Salih Mirzabeyoğlu
Güzelliğin uyumlu bir nisbet ve kesin bir biçim birliği olarak seyri, bizde ruha ait en derin hisleri ve en seçkin sanat duygulanmalarını uyandırmaz…
Kültür&Sanat Haberi
Güzellik ve Yüce Bahsi - Salih Mirzabeyoğlu

Mütefekkir Salih Mirzabeyoğlu’nun Şiir ve Sanat Hikemiyatı -Estetik ve Ahlâk- isimli eserindeki “Güzellik ve Yüce” bahsinde geçen Şair ile Bedî’nin arasındaki harikulade sohbeti alâkanıza sunuyoruz:

 

Şair: “Güzellik ve yüce” davasına daha önce temas etmiştik… Fakat şimdi tek başına ele alıyoruz…

 

Bedî: Öyle… Ve şöyle: Estetik keyfiyetin yeni ve derin bir anlayışına doğru ilk adım, 18. yüzyılın  ortalarından sonra yaygınlaşan estetik meseleler arasında ortaya çıkıyor; meselâ “yüce” mevzuunun “güzellik” meselesi ile aynı seviyeye yükseltildiğini görüyoruz…

 

Şair: Ama bu, estetik muhtevaya fazla bir katkıda bulunmuyor!..

 

Bedî: Onun üzerindeyiz… “Güzellik”, “nisbet”, “belirli sınırlama” ve “safî yapı”, güzel nesnenin özellikleri olarak alışılagelmiş kavramlardır… Buna mukabil, bu özellikler, estetik bakımdan mânâlı ve etkili olanı oluşturan bütün unsurları kavramamız için yetersizdirler… Güzelliğin uyumlu bir nisbet ve kesin bir biçim birliği olarak seyri, bizde ruha ait en derin hisleri ve en seçkin sanat duygulanmalarını uyandırmaz…

 

Şair: Biz, biçimin birliği yerine, biçimin dağılması ve mücerretleşmesi, hattâ kesin tahlili ile karşılaştığımızda değişik ve daha güçlü bir hissî etkiyi yaşarız; klâsik mânâdaki biçim değil, biçim bozukluğu da bir estetik değere ve estetikte haklı bir yere sahiptir… Yalnız kurallar tarafından yönetilen değil, kurallara mevzu olmayan da; yalnız elli değerlendirilmelerle ölçülebilen değil, hiçbir şekilde hiçbir ölçü ile ölçülemeyen de hoşa gidebilir…

 

Bedî: Müsaade ederseniz, bir şeyi belirtmek istiyorum burada estetikten bahsederken, dolaylı veya benzetmeli bir açıklıkta değil, kelimenin plastisite-kabartma mânâsı üzerinde, biçim, şekil, renk, istif vs unsurları kapsayan resim ve heykel mevzuları içinde konuşuyoruz… Ağırlık burada!..

 

Şair: Konuşmamızdan belli oluyor ama, yine de hatırlatmanız uygun oldu!..

 

Bedî: Devam edebilirsiniz!..

 

Şair: Hiçbir ölçü ile ölçülemeyenin de hoşa gidebileceğinden bahsediyorduk… İşte, estetik sistemlerin “kavrama dayalı” yapısını gürültüyle yıkan bu fenomen, “yüce” olarak adlandırılıyor ve nisbete dayalı estetiğe meydan okuyor; çünkü “yüce”nin özünü, bütün estetik nispetlikleri aşma oluşturuyor, varlığını bu aşmadan alıyor, etkililiği buradan doğuyor… “Yüce” yalnız sezgi içinde biçim verip şekillendirdiğimiz şey değil, böyle bir çabayı başından savan, tarafımızdan biçimlendirilip yöneltilecek yerde, bizi ezen “şey”de bizleri etkiler… Hiçbir zaman bu kavranılamaz tecrübe unsurundan daha güçlü bir şekilde etkilenemeyiz…

 

Bedî: Sanatın ve KUŞATAN’ın gücünü, en çok “korku duyulan”la karşılaştığımız zaman duyarız… Korkunç olana kapılmayıp ona karşı durmamız ve onun varlığı karşısında güçlerimizin şiddetlendiğini ve coştuğunu duymamız, “yüce” olayının ve onun en derin estetik etkisinin dayandığı unsurlardır…

 

Şair: Yüce, sınırlı olanın sınırlarını ortadan kaldırır ama, “ego-ben” bu başkaldırmayı bir yıkma olarak değil, bir coşkunluk ve hürleşme olarak yaşar, çünkü “ben, şimdi kendi içinde bulmuş olduğumuz sonsuzun hissedilmesinde yeni bir tecrübe olan kendi bağımsızlığından haz duyar…

 

Bedi: Mevzuumuzu, filozof Burke’ye temasla kapamak istiyorum… Şöyle diyor: İnsanda iki temel içgüdü vardır… Bunlardan biri, insanı kendi varlığını korumaya; öteki ise, toplumda içinde yaşamaya zorlar… “Yüce” hissi, bunlardan birincisine, “güzel” ise, ikincisine dayanır… “Güzel” birleştirir, “yüce” ise ayırır; biri, içtimâî münasebetin özel biçimlerini öğreterek ve ahlâkı arındırarak medenîleştirirken, diğeri varlığımızın derinliklerine işler ve bu derinlikleri bize buldurur… Orijinal olmak bakımından insana “yüce” intibâı kadar güven ve cesaret veren başka hiçbir estetik duygu yoktur.

 

Salih Mirzabeyoğlu

Şiir ve Sanat Hikemiyatı, s. 2 139-141

Kaynak: Editör:
Etiketler: Güzellik, ve, Yüce, Bahsi, -, Salih, Mirzabeyoğlu,
Yorumlar
Haber Yazılımı